İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye’nin sanayideki nabzını tutan geleneksel araştırmalarından biri olan “İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” listesinin 2024 yılı sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Araştırma, büyük ölçekli şirketlerin ardından gelen, daha küçük ve orta ölçekli sanayi kuruluşlarının yıl içerisindeki performansını gözler önüne serdi.
2024 yılında bu 500 şirketin üretimden satışları nominal olarak 988 milyar TL’den 1 trilyon 393 milyar TL’ye yükselse de, yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi’ndeki (Yİ-ÜFE) yüzde 41,1’lik artış hesaba katıldığında, reel satışlar binde 1 oranında azaldı. Yani büyüme, enflasyon karşısında neredeyse eridi. Bu durum, 2022’de yüzde 10,4 ve 2023’te yüzde 5,2 oranındaki reel gerilemelerin ardından düşüş trendinin üst üste üçüncü yıla taşındığını gösterdi.
Sanayide Frene Basıldı: Nedenleri Ne?
İSO, bu zayıf performansın ardında hem iç hem dış gelişmelerin etkili olduğuna dikkat çekti. Yurt içinde 2024’ün Nisan ayından itibaren sıkı para politikalarının kapsamlı biçimde uygulanmaya başlaması, iç talepte gözle görülür bir yavaşlamaya yol açtı. Bu durum, doğrudan sanayi satışlarına yansıdı.
Uluslararası alanda ise tablo daha karmaşıktı. İhracat pazarlarında zayıf talep, artan maliyetlerin ürün fiyatlarına tam olarak yansıtılamaması, Türk lirasının reel değer kazanması ve doların güçlü seyrinin oluşturduğu parite etkisi, firmaların rekabet gücünü zayıflattı.
En Büyükler Listesinde Değişim Var
Üretimden satışlara göre yapılan 2024 İSO İkinci 500 sıralamasında zirvede 4 milyar 186 milyon TL’lik satışla İstanbul Asfalt Fabrikaları yer aldı. Onu yalnızca 1 milyon TL farkla Yılmaz Redüktör izledi. Boyteks Tekstil ise 4 milyar 169 milyon TL’lik satışla üçüncü sıraya yerleşti.
Listeye girebilmek için şirketlerin üretimden satışlarının en az 1 milyar 820 milyon TL olması gerekiyordu. 2023’te bu alt sınır 1 milyar 294 milyon TL düzeyindeydi. Ayrıca bu yıl 66 yeni şirket listeye girerken, geçen yıl İSO 500’de yer alan 41 firma bu kez İSO İkinci 500’e geriledi. Son iki yıldır listede kalmayı başaran şirket sayısı ise 393.
Karlılıkta Tehlike Çanları: Finansman Giderleri Rekor Kırdı
Araştırmanın en çarpıcı noktalarından biri de finansman giderlerindeki artış oldu. 2024’te İSO İkinci 500 şirketlerinin finansman giderleri yüzde 45,4 artarak 95 milyar TL’ye çıktı. Aynı dönemde faaliyet karı yüzde 18,9 düşüşle 118 milyar TL’ye gerileyince, finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 80,9’a kadar yükseldi. Bu oran, sadece şirketlerin değil, sanayi genelinin kârlılığının nasıl daraldığını gözler önüne serdi.
